Μουσείο Γλυπτικής Νίκος Περαντινός

Ανηφορίζεις στη Μάρπησσα καθώς το φως αρχίζει να πλαγιάζει. Τα λευκά σπίτια σκαρφαλώνουν στην πλαγιά, οι ανεμόμυλοι κόβουν τον ουρανό στα δύο και ο αέρας μυρίζει θυμάρι και θαλασσινό αλάτι. Κάπου εδώ, στην ανατολική πλευρά του νησιού, η Πάρος σταματά να είναι μόνο παραλία και γίνεται εργαστήρι. Γιατί σε αυτόν τον λόφο, μέσα σε ένα ανακαινισμένο νεοκλασικό κτίριο, φυλάσσεται η ιστορία ενός ανθρώπου που έμαθε την πέτρα να αναπνέει.

Ο τόπος που γεννά γλύπτες

Δεν είναι τυχαίο που η Πάρος γέννησε γλύπτες. Το νησί κρύβει στα σπλάχνα του το θρυλικό παριανό μάρμαρο, τον λυχνίτη — εκείνο το διάφανο, γαλακτερό υλικό που οι αρχαίοι δούλευαν στο φως του λυχναριού μέσα στις στοές. Από αυτό λαξεύτηκαν κάποια από τα σημαντικότερα γλυπτά της αρχαιότητας.

Όταν περπατάς στα χωριά της Πάρου, καταλαβαίνεις πως η σχέση με την πέτρα δεν σταμάτησε ποτέ. Πέρασε από γενιά σε γενιά, από χέρι σε χέρι. Και κάπου εκεί, στη Μάρπησσα, ρίζωσε η οικογένεια που θα έδινε στο νησί έναν από τους πιο αγαπημένους του δημιουργούς.

Ένας άνθρωπος, δύο νησιά

Ο Νίκος Περαντινός κουβαλούσε μέσα του δύο Κυκλάδες. Ο πατέρας του, ο Λεονάρδος Περαντινός, καταγόταν από τη Μάρπησσα της Πάρου· η μητέρα του, η Αγγελική Μεταξά, από τη Σύρο. Δύο νησιά, δύο ιδιοσυγκρασίες, που έσμιξαν σε έναν άνθρωπο προορισμένο να δουλέψει με τα χέρια του.

Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών, στο εργαστήριο του Θωμά Θωμόπουλου, και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι — εκεί όπου ο 20ός αιώνας αναδιάτασσε την τέχνη. Όμως ο Περαντινός δεν παρασύρθηκε από τις μόδες. Έμεινε πιστός σε κάτι πιο βαθύ: την απλότητα και την κλασική φόρμα. Υπήρξε, όπως λένε, δάσκαλος της καθαρής γραμμής, και το έργο του ξεχώρισε με πολλές διακρίσεις και βραβεία.

Ο θεματοφύλακας του αρχαίου κάλλους

Το 1941 ο Περαντινός διορίζεται μόνιμος γλύπτης του Αρχαιολογικού Μουσείου. Φαντάσου τι σημαίνει αυτό: να στέκεσαι μπροστά σε σπασμένα, ακρωτηριασμένα αρχαία γλυπτά και να τα αποκαθιστάς, να συνομιλείς με τεχνίτες που πέθαναν πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, να μαντεύεις τη χειρονομία τους.

Αυτή η εμπειρία τον σημάδεψε. Ο άνθρωπος που έκανε σημαντικές αποκαταστάσεις αρχαίων γλυπτών έμαθε το μέτρο, τη λιτότητα, τη σιωπηλή δύναμη της κλασικής μορφής. Και όταν επέστρεψε στο δικό του υλικό, το κουβαλούσε πια σαν παρακαταθήκη.

Η επιστροφή στη ρίζα

Το 1964, γυρίζοντας από το Παρίσι, ο Περαντινός κάνει μια κίνηση που λέει τα πάντα για τον χαρακτήρα του: ιδρύει εργαστήρι μαρμαρογλυπτικής στην Αγία Άννα της Πάρου. Δεν ήθελε απλώς να δημιουργήσει· ήθελε να δώσει συνέχεια στην παράδοση της γλυπτικής στο νησί του.

Ήταν μια πράξη γενναιοδωρίας. Ο τόπος αυτός άνοιξε σε ανθρώπους κάθε ηλικίας που αγαπούν τη γλυπτική — για να μη σβήσει η φλόγα, για να περάσει το μάρμαρο σε καινούργια χέρια. Έτσι, στην Πάρο, η τέχνη δεν έμεινε ποτέ μουσειακό αντικείμενο· έμεινε ζωντανή, γεμάτη σκόνη και σκαρπέλα.

Η πέτρα δεν την κατακτάς με τη βία, αλλά με την υπομονή· της αφαιρείς ό,τι περισσεύει, ώσπου να φανεί η μορφή που ήταν πάντα κρυμμένη μέσα της.Η φιλοσοφία της παριανής μαρμαρογλυπτικής

Ένα μουσείο που μεγάλωσε με αγάπη

Ο Νίκος Περαντινός έφυγε το 1991. Σχεδόν αμέσως, το έργο του βρήκε στέγη — στην αρχή σε μια μικρή, ταπεινή αίθουσα στην Πάρο. Ελάχιστος χώρος για ένα μεγάλο έργο.

Τα χρόνια που ακολούθησαν, τα διοικητικά συμβούλια του Μουσείου πάλεψαν, με τη βοήθεια του Δήμου Πάρου και του Υπουργείου Πολιτισμού, να το κάνουν αντάξιο του δημιουργού του. Και τα κατάφεραν. Σήμερα το Μουσείο Γλυπτικής «Νίκος Περαντινός» στεγάζεται σε ένα πανέμορφο ανακαινισμένο νεοκλασικό κτίριο, με πέντε μεγάλες αίθουσες που αναπνέουν φως — το ίδιο φως των Κυκλάδων που κάποτε έπεφτε πάνω στα σκαρπέλα του.

Ανεβαίνεις τον λόφο της Μάρπησσας για να δεις γλυπτά. Φεύγεις έχοντας καταλάβει κάτι για την Πάρο ολόκληρη: πως πίσω από τις χρυσές αμμουδιές και τα κοσμοπολίτικα λιμάνια, χτυπά μια πιο σιωπηλή καρδιά — αυτή που ξέρει να μετατρέπει την πέτρα σε ψυχή. Άφησέ την να σε αγγίξει.