Μουσείο Αγροτικής Λαογραφικής & Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κέας

Φτάνεις στην Τζιά από το λιμάνι της Κορησσίας ή του Λιβαδιού, κι ο δρόμος αρχίζει αμέσως να σε ανεβάζει προς την Ιουλίδα, την πρωτεύουσα-Χώρα που κάθεται σαν αμφιθέατρο πάνω στον λόφο. Στη διαδρομή περνάς μπροστά από το παλιό εργοστάσιο Εμαγιέ, σιωπηλό μάρτυρα μιας άλλης εποχής, και λίγο πιο πάνω, στο δεύτερο χιλιόμετρο, το τοπίο αλλάζει απότομα χρώμα. Ένα πράσινο βαθύ, υγρό, σχεδόν απρόσμενο για κυκλαδίτικο τοπίο, σε τραβάει προς τα κάτω, στην κοιλάδα του Μυλοπόταμου.

Εκεί, ανάμεσα σε πλατάνια και πέτρινα σπίτια, στεγάζεται το Μουσείο Αγροτικής Λαογραφικής & Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κέας — ένας τόπος που δεν μιλά με μεγαλοστομίες, αλλά με αντικείμενα που κάποτε ήταν η καθημερινότητα ολόκληρου του νησιού.

Το νερό που έδωσε το όνομα

Ο Μυλοπόταμος οφείλει την ύπαρξή του στην πηγή Φλέα, που από τα αρχαία χρόνια τροφοδοτούσε με άφθονο νερό τον ποταμό της Κέας, τον «Έλιξο». Το νερό αυτό γέννησε νερόμυλους, κήπους, οπωρώνες, και έναν οικισμό που απλώνεται κατά μήκος της χαράδρας σαν φυσική συνέχεια του τοπίου.

Τα πέτρινα σπίτια, τα απομεινάρια από παλιά διώροφα αρχοντικά με τις κεραμοσκεπές, στέκουν ακόμη εκεί σαν αποτύπωμα μιας αγροτικής ευημερίας που στηριζόταν στη γη και στο νερό, όχι στη θάλασσα.

Μια συλλογή που θυμάται τη γη

Μέσα στο μουσείο, ο χρόνος κυλά αλλιώς. Εργαλεία αλωνίσματος, πατητήρια, αργαλειοί, σκεύη της κουζίνας και της αποθήκης, ενδυμασίες που φορέθηκαν σε γάμους και σε γιορτές — όλα μαζεμένα από τα σπίτια του νησιού, δωρισμένα από οικογένειες που δεν ήθελαν να χαθεί η μνήμη.

Κάθε αντικείμενο έχει μια ιστορία διπλή: τη λειτουργική, του πώς χρησιμοποιούνταν, και τη συναισθηματική, του ποιος το κρατούσε στα χέρια του κάθε πρωί. Νιώθεις την τραχύτητα του ξύλου, φαντάζεσαι τη μυρωδιά του γλεύκους στο πατητήρι, ακούς σχεδόν τον ήχο του αργαλειού.

Οι βελανιδιές, ο θησαυρός που δεν φαινόταν

Η Κέα δεν είναι τυχαία το πιο πράσινο νησί των Κυκλάδων. Οι δασωμένες πλαγιές της με τις βελανιδιές —ιδίως το βελανίδι της βαλανιδιάς, πλούσιο σε ταννίνη— τροφοδότησαν επί δεκαετίες τη βυρσοδεψία, τη βιοτεχνία επεξεργασίας δερμάτων, δίνοντας στο νησί έναν ρόλο οικονομικό που λίγοι επισκέπτες γνωρίζουν σήμερα.

Το μουσείο αφηγείται και αυτή την πλευρά: πώς ένα νησί χωρίς μεγάλες πεδιάδες έμαθε να ζει από το δάσος, από τα ρέματα, από την υπομονή μιας γεωργίας ορεινής και επίμονης.

Η γη της Κέας δεν χάρισε τίποτα εύκολα· ό,τι κρατάμε σήμερα σαν μνήμη, το κέρδισαν με τα χέρια τους οι παλιοί.Παλιά έκφραση κατοίκων της Ιουλίδας

Η στάση πριν την Ιουλίδα

Ο Μυλοπόταμος λειτουργεί σαν φυσική ανάσα πριν φτάσεις στην Ιουλίδα. Η σκιά των πλατανιών, ο ήχος του νερού που ακόμη τρέχει σε κάποια σημεία, τα πέτρινα καλντερίμια που ενώνουν τα σπίτια, σε προετοιμάζουν για μια Κέα που δεν βιάζεται να δείξει τα μυστικά της.

Η επίσκεψη στο μουσείο δεν είναι απλώς μια στάση σε μια συλλογή αντικειμένων· είναι μια στιγμή αργής κατανόησης του πώς έζησε αυτό το νησί πριν γίνει προορισμός, όταν ήταν πρώτα και κύρια τόπος δουλειάς, γης και επιβίωσης.

Φεύγοντας από τον Μυλοπόταμο, κουβαλάς κάτι παραπάνω από μια φωτογραφία: μια αίσθηση ότι η Τζιά κρύβει ιστορίες κάτω από κάθε βελανιδιά, σε κάθε ρέμα που ακόμη τραγουδά.